Prosta Spółka Akcyjna – czy zgodnie z zapowiedziami będzie „nowoczesną spółką niepubliczną dla nowoczesnej gospodarki”?

  Wprowadzenie do polskiego systemu prawnego nowego typu spółki kapitałowej – prostej spółki akcyjnej (PSA) ma wzmocnić rozwój startupów i przyczynić się do wzrostu innowacyjności polskiej gospodarki. PSA zapowiadana jest jako „nowoczesna forma niepublicznej spółki kapitałowej przeznaczona dla innowacyjnych przedsięwzięć”. Ma ona łączyć w sobie korporacyjny charakter spółki jako osoby prawnej i jego podstawowy przejaw jakim jest wyłączenie osobistej odpowiedzialności wspólników […]

 

Wprowadzenie do polskiego systemu prawnego nowego typu spółki kapitałowej – prostej spółki akcyjnej (PSA) ma wzmocnić rozwój startupów i przyczynić się do wzrostu innowacyjności polskiej gospodarki. PSA zapowiadana jest jako „nowoczesna forma niepublicznej spółki kapitałowej przeznaczona dla innowacyjnych przedsięwzięć”. Ma ona łączyć w sobie korporacyjny charakter spółki jako osoby prawnej
i jego podstawowy przejaw jakim jest wyłączenie osobistej odpowiedzialności wspólników za jej zobowiązania ze znaczną swobodą kształtowania stosunku spółki.

Duża doza elastyczności, brak nadmiernych formalności związanych z zakładaniem, uproszczenie
i elektronizacja procedur, ułatwienia w zakresie kształtowania wzajemnych relacji pomiędzy wspólnikami, dogodny system zarządzania PSA, nowoczesny mechanizm ochrony wierzycieli spółki – te i inne elementy mają wyróżniać PSA oraz czynić ją innowacyjną na tle dotychczas znanych spółek.

Na nową spółkę musimy jednak jeszcze poczekać – i to co najmniej kilka miesięcy. Według aktualnych zapowiedzi przepisy powołujące PSA wejdą w życie dopiero 1 lipca 2021 roku.

START-UPOM ŁATWIEJ BĘDZIE ZAŁOŻYĆ SPÓŁKĘ

W przyjętych założeniach – PSA ma być połączeniem spółki akcyjnej ze spółką z ograniczoną odpowiedzialnością oraz stanowić rozwiązanie przygotowane z myślą o nowych, innowacyjnych przedsięwzięciach.

Start-upy będą mogły łatwiej niż obecnie założyć spółkę i pozyskać kapitał potrzebny do rozwoju swojej działalności. Z reguły też często nie dysponują one własnym zapleczem finansowym, a środki na rozwój pozyskują od zewnętrznych inwestorów. Z myślą właśnie o tych podmiotach przygotowano rozwiązania dotyczące PSA.

Nowy typ spółki i jej innowacyjna konstrukcja prawna mają również w swoich założeniach przyciągnąć do Polski zagranicznych przedsiębiorców.

ZAŁOŻENIE I UMOWA PROSTEJ SPÓŁKI AKCYJNEJ

Prosta spółka akcyjna będzie mogła być założona w dwojaki sposób – tj. zarówno przez internetowy system S24, jak i tradycyjnie – w formie aktu notarialnego.

W pierwszym przypadku wystarczające ma być wypełnienie formularza dostępnego w systemie teleinformatycznym (na portalu S24). Elektroniczny sposób założenia spółki w oparciu o wzorzec umowy ma być szybki i trwać maksymalnie 24 godziny. Wówczas jednak akcje PSA będą mogły być pokryte wyłącznie wkładem pieniężnym. Co istotne, przy tej opcji ograniczona zostanie możliwość personalizacji umowy spółki – wybór będzie zawężony do możliwości podanych w formularzu udostępnionym w systemie teleinformatycznym.

Z kolei forma aktu notarialnego stanie się niezbędna w sytuacji gdy na poczet kapitału akcyjnego ma zostać wniesiony wkład niepieniężny – w tym np. w postaci świadczenia pracy lub usług (co nie jest dopuszczalne w przypadku spółki z o.o. czy klasycznej spółki akcyjnej). Podobnie będzie w sytuacji udoskonalenia umowy spółki ponad standard wynikający z formularzy dostępnych w portalu S24.

PSA będzie mogła zostać utworzona w każdym, prawnie dopuszczalnym celu, przez jedną bądź więcej osób (jednak z wyłączeniem jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością). Dla dopełnienia formalności związanych z założeniem PSA, poza zawarciem przez założycieli umowy spółki (zgodnie
z wymogami wprowadzanego art. 3004 k.s.h.), niezbędne będzie także ustanowienie organów wymaganych przez ustawę lub umowę spółki, pokrycie kapitału akcyjnego co najmniej w kwocie wymaganej przez ustawę tj. 1 zł oraz wpis spółki do właściwego rejestru.

Co istotne rejestracja PSA w Krajowym Rejestrze Sądowym będzie zdeterminowana sposobem zawarcia umowy spółki. Jeżeli PSA zostanie utworzona za pośrednictwem systemu S24 – to wówczas rejestrację należało będzie przeprowadzić on-line. Wypełniony wniosek rejestracyjny będzie podpisywany elektronicznie przez wszystkich członków zarządu lub rady dyrektorów (jeśli zostanie powołana). Rejestracja PSA w tym trybie będzie kosztować 250 zł (opłata za złożenie wniosku), a sama płatność zostanie pobrana elektronicznie.

Dla spółek zawiązywanych tradycyjnie u notariusza – dokumenty wymagane do rejestracji PSA należało będzie złożyć w wydziale gospodarczym zajmującym się rejestracją w KRS, w sądzie rejonowym właściwym ze względu na adres siedziby spółki. Przy czym zgłaszając wniosek w sądzie rejestrowym wystarczające będzie podanie numeru elektronicznego wypisu aktu notarialnego wskazanego w Centralnym Repozytorium Elektronicznych Wypisów Aktów Notarialnych. Rejestracja PSA w tym trybie będzie kosztować 500 zł.

AKCJONARIUSZE PROSTEJ SPÓŁKI AKCYJNEJ I OBJĘTE PRZEZ NICH AKCJE

Założycielami PSA i sygnatariuszami umowy spółki będą akcjonariusze, którzy określą w umowie zakres swoich zobowiązań. Konstrukcja PSA zakłada, że akcjonariusze nie odpowiadają za zobowiązania spółki, a ich wkład – w zamian za który obejmują akcje – może być pieniężny lub niepieniężny (wiedza, technologie, patenty, praca lub usługi).

Wkład musi być wniesiony w całości w ciągu trzech lat od momentu wpisania spółki do rejestru. Gdy zostanie wniesiony w całości, zarząd spółki powinien podjąć w tym temacie odpowiednią uchwałę. Wkłady wniesione do spółki powinny być zaliczane równomiernie na pokrycie wszystkich akcji akcjonariusza, chyba że inaczej będzie stanowiła umowa spółki. Akcjonariuszami uprawnionymi do wypłat, będą akcjonariusze, którym przysługiwały akcje w dniu podjęcia uchwały o wypłacie dywidendy.

Po wypłaceniu dywidendy kapitał akcyjny nie może spaść poniżej kapitału zakładowego, co w tym przypadku wynosi co najmniej 1 zł. Wypłata dywidendy nie może przekroczyć sumy zysku za ostatni rok obrotowy oraz niepodzielnych zysków z lat ubiegłych.

Akcje prostej spółki akcyjnej nie będą miały wartości nominalnej (nie będą miały wartości określającej wysokość udziału akcji w kapitale akcyjnym spółki). Akcje te będą niepodzielne i przekładać się będą na prawa członkowskie akcjonariuszy. Akcje w PSA nie mają również formy materialnej – nie mają formy żadnego dokumentu. Nie jest to dokument ani zaświadczenie. Akcjonariuszy, którzy otrzymują odpowiednią liczbę akcji wpisuje się do rejestru podczas zakładaniu spółki (czy też przy wprowadzaniu do rejestru kolejnej emisji akcji).

Rejestr akcjonariuszy prowadzony będzie w formie elektronicznej, pod postacią rozproszonej i zdecentralizowanej bazy danych, bądź to przez podmiot, który jest uprawniony do prowadzenia rachunków papierów wartościowych bądź też notariusza prowadzącego kancelarię notarialną na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wybór podmiotu prowadzącego rejestr akcjonariuszy wymagał będzie uchwały walnego zgromadzenia. Do zadań podmiotu prowadzącego rejestr akcjonariuszy należało będzie przede wszystkim zapewnienie zgodności liczby akcji zarejestrowanych w rejestrze z liczbą wyemitowanych akcji oraz dokonywanie wpisów zmian danych.

KAPITAŁ AKCYJNY W PROSTEJ SPÓŁCE AKCYJNEJ

Jedną z największych zalet PSA jest niewątpliwie bardzo niski wymagany kapitał akcyjny. Jego wysokość wynosi co najmniej 1 zł. Jest on bez wątpienia bardziej przystępny niż ten wymagany w spółce akcyjnej (100.000 zł), czy nawet w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością (5.000 zł). Kapitał akcyjny w prostej spółce akcyjnej nie będzie ujawniany w umowie spółki, więc jego zmiana będzie swobodna (bez konieczności wprowadzania zmian w umowie spółki). Jest to rozwiązanie zachęcające dla młodych, przedsiębiorczych osób, które nie mają co prawda własnego majątku, ale posiadają wartościowy know-how, umiejętności, pomysły czy potencjał na dynamiczny rozwój biznesu.

Kapitał akcyjny w PSA nie będzie także ujawniany w rejestrze przedsiębiorców – nie będzie on mógł zostać podwyższony bądź obniżony tak jak dokonuje się tego w spółce z o.o. bądź spółce akcyjnej.  Jako odpowiednik takiego podwyższenia wprowadzona zostanie emisja nowych akcji, które będą wydawane za wkłady pieniężne bądź niepieniężne.

ORGANY PROSTEJ SPÓŁKI AKCYJNEJ

W prostej spółce akcyjnej zasadniczo działać będą zarząd i walne zgromadzenie akcjonariuszy.

Podstawowym organem w PSA będzie walne zgromadzenie, składające się wszystkich akcjonariuszy – osób, które posiadają akcje w PSA. Zasadniczo akcjonariusze będą mogli podejmować uchwały na walnym zgromadzeniu lub zdalnie – za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej lub pisemnie. Walne zgromadzenie decydować będzie o ukształtowaniu pozostałych organów i modelu zarządzania w PSA. W PSA może bowiem zostać ustanowiony zarząd bądź rada dyrektorów.

Zarząd w prostej spółce akcyjnej ma składać się z jednego lub wielu członków – powoływanych, odwoływanych i zawieszanych w drodze uchwały akcjonariuszy. Zasady reprezentacji spółki będą mogły zostać dowolnie ustalone w treści umowy spółki.

Interesującą możliwością – wprowadzoną wyłącznie w przypadku PSA – jest dopuszczalność powołania rady dyrektorów, która łączyć ma w sobie cechy zarządu i rady nadzorczej. Jest to organ spółki systemu anglosaskiego – nowością jest zastosowanie go (a właściwie możliwość powołania) w spółce prawa polskiego. Rada dyrektorów może być jednoosobowa lub wieloosobowa. Jeśli ma ona więcej niż jednego członka, istnieje możliwość wyróżnienia dyrektorów wykonawczych i niewykonawczych. Dyrektorzy wykonawczy będą delegowani do prowadzenia spraw spółki (rola zarządu spółki), a dyrektorzy niewykonawczy sprawować będą stały nadzór nad prowadzeniem spraw spółki (a więc pełnić rolę rady nadzorczej).

Dodatkowo w PSA może zostać odrębnie powołana rada nadzorcza, ale nie jest ona organem obowiązkowym.

Nowelizacja przepisów k.s.h. nie przewiduje konkretnego podziału obowiązków i kompetencji pomiędzy powyżej wskazane organy. Dlatego też decydując się na posiadanie w PSA zarówno rady dyrektorów jak i rady nadzorczej należy szczegółowo wskazać w umowie spółki przysługujący ww. organom zakres kompetencji.

ODPOWIEDZIALNOŚĆ CYWILNOPRAWNA

Istotnym zagadnieniem w PSA jest również kwestia odpowiedzialności wobec wierzycieli, kontrahentów spółki, a także wobec samej spółki.

Zgodnie z wprowadzanym art. 300123 k.s.h., każdy kto biorąc udział w tworzeniu spółki działał będzie wbrew przepisom prawa i z swojej winy wyrządzi spółce szkodę będzie obowiązany do jej naprawienia. Członek organu odpowiadał będzie wobec spółki za szkodę wynikłą z niewykonania lub nienależytego wykonania swoich obowiązków, w tym z niedołożenia należytej staranności wynikającej z zawodowego charakteru jego działalności lub niedochowania lojalności wobec spółki, chyba że nie będzie ponosił winy.

Członek organu nie będzie naruszał obowiązku dołożenia należytej staranności, jeżeli – postępując w sposób lojalny wobec spółki – działał w granicach uzasadnionego ryzyka gospodarczego, w tym na podstawie informacji, analiz i opinii, które powinny być w danych okolicznościach uwzględnione przy dokonywaniu starannej oceny.

W przypadku gdy spółka nie wytoczy powództwa o naprawienie szkody wyrządzonej jej przez członka organu lub akcjonariusza w terminie roku od dnia ujawnienia czynu wyrządzającego szkodę, każdy akcjonariusz może wytoczyć powództwo o naprawienie szkody wyrządzonej spółce.

Z kolei odpowiedzialność członków zarządu (rady dyrektorów) PSA wobec wierzycieli/kontrahentów spółki aktualizuje się dopiero w chwili stwierdzenia, że egzekucja prowadzona przeciwko spółce okaże się bezskuteczna.

W  projektowanych przepisach  przewidziano  solidarną  odpowiedzialność  członków  zarządu  (rady  dyrektorów) za zobowiązania PSA na analogicznych zasadach jak w regulacji art. 299 k.s.h. dla sp. z o.o. Członkowie zarządu (rady dyrektorów) odpowiedzą zatem solidarnie za zobowiązania P.S.A., jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna. W momencie zaktualizowania się odpowiedzialności członka zarządu (rady dyrektorów) może ona odpowiadać on za zobowiązania PSA swoim majątkiem osobistym.

Odpowiedzialność ta nie ma jednak charakteru bezwzględnego.

Członek zarządu (rady dyrektorów) PSA może bowiem uwolnić się od odpowiedzialności solidarnej za zobowiązania spółki, gdy:

  1. wykaże, że:

    a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości PSA, albo
    b) w tym samym czasie wydano postanowienie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego PSA albo zatwierdzono układ w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu, albo

  2. wykaże, że niezgłoszenie wniosku o upadłość PSA nastąpiło bez winy członka zarządu albo
  3. wykaże, że pomimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości PSA / niewydania postanowienia o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego / niezatwierdzenia układu w postępowaniu
    w przedmiocie zatwierdzenia układu, wierzyciel i tak nie poniósł szkody.

ROZWIĄZANIE PROSTEJ SPÓŁKI AKCYJNEJ

PSA będzie można rozwiązać na dwa sposoby:

  1. poprzez likwidację, która jest w znacznej części oparta na rozwiązaniach stosowanych w pozostałych spółkach kapitałowych;
  2. poprzez uproszczone rozwiązanie spółki.

Uproszczone rozwiązanie spółki będzie opierało się na przejęciu całego majątku spółki przez oznaczonego akcjonariusza. Ta procedura wykluczać będzie prowadzenie likwidacji. Zgodę na przeprowadzenie uproszczonego rozwiązania spółki musi wyrazić walne zgromadzenie większością kwalifikowaną ¾ głosów.

KRYTYKA NOWEGO TYPU SPÓŁKI KAPITAŁOWEJ

Elastyczne mechanizmy wprowadzane do polskiego systemu prawnego wraz nową formą prowadzenia działalności w ramach PSA nierzadko poddawane są także krytyce.

Najczęściej podnoszonymi zastrzeżeniami co do PSA są: niski wkład początkowy, jedynie pozorna ochrona wierzycieli PSA, niespójności z pozostałymi spółkami prawa handlowego, obszerność regulacji PSA w k.s.h., stworzenie “hybrydy” prawnej oraz okoliczność, iż cele PSA mogły zostać osiągnięte w ramach reformy pozostałych spółek kapitałowych.

Krytycy odnotowują także, iż działalność start up-owa może powstawać i rozwijać się w formach istniejących już spółek. PSA w ich ocenie może również stwarzać zagrożenie dla wierzycieli spółki – nie ma ona kapitału zakładowego i może nie mieć żadnego majątku (istnieje też poważna obawa, czy będzie możliwa jej upadłość). Może istnieć także poważne niebezpieczeństwo dla potencjalnych akcjonariuszy, którzy obejmą akcje spółki, a akcje te mogą okazać się bezwartościowe. W PSA nie ma także limitów uprzywilejowania akcji, co może naruszać zasadę równego traktowania akcjonariuszy. (por. A. Kappes, Prosta spółka akcyjna – czy rzeczywiście prosta i czy potrzebna? Uwagi do projektu nowelizacji Kodeksu spółek handlowych, wprowadzającego prostą spółkę akcyjną (projektowane art. 300(1) –300(121) k.s.h.), PPH 2018, nr 5, s. 10-16).

Niezależnie od zalet i wad nowej spółki kapitałowej, wyróżnia ją na ten moment jedno – PSA „nie jest wcale taka prosta” w kontekście wprowadzenia do polskiego systemu prawnego. Dotychczasowe zmiany dotyczące PSA obejmują bowiem wyłącznie kolejne przesunięcia terminu wejścia w życie przepisów ją regulujących.

Nie jest również przy tym pewne, czy aktualne przełożenie wejścia w życie przepisów na 1 lipca 2021 r. jest ostatecznym przesunięciem terminu. Niedostosowanie systemu teleinformatycznego eKRS służącego do składania wniosków elektronicznych do KRS, brak harmonogramu wdrażania nowego eKRS, niedostosowanie eKRS do technologii blockchain, która ma być ona wykorzystywana przy rejestracji PSA – skutecznie uniemożliwiło wejście w życie przepisów z dniem 1 marca 2021 r. Jednocześnie też przemawiają za niewielkim prawdopodobieństwem wprowadzenia regulacji PSA w aktualnie zapowiadanym terminie 1 lipca 2021r.

Pozostaje mieć nadzieję, że powołanie nowej formy prawnej spółki kapitałowej rzeczywiście nastąpi jeszcze w 2021 roku, a PSA faktycznie będzie odpowiedzią na problemy ograniczające rozwój startupów w Polsce.

 Autor: Marcin Nowakowski – adwokat