Nowelizacja ustawy AML podpisana przez Prezydenta – nowe obowiązki dla spółek i nowe sankcje, którymi objęty może być sam beneficjent rzeczywisty

8 kwietnia 2021 r. Prezydent RP Andrzej Duda podpisał kolejną nowelizację ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu oraz niektórych innych ustaw (ustawy AML). Ustawa AML istotnie wpłynęła w ostatnim czasie na funkcjonowanie spółek, jak i całego sektora finansowego. Tymczasem przedsiębiorców czekają kolejne, nowe obowiązki wynikające z jej nowelizacji. Nowelizacja ustawy AML ma na celu implementację Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/843 […]

8 kwietnia 2021 r. Prezydent RP Andrzej Duda podpisał kolejną nowelizację ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu oraz niektórych innych ustaw (ustawy AML).

Ustawa AML istotnie wpłynęła w ostatnim czasie na funkcjonowanie spółek, jak i całego sektora finansowego. Tymczasem przedsiębiorców czekają kolejne, nowe obowiązki wynikające z jej nowelizacji.

Nowelizacja ustawy AML ma na celu implementację Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/843 (Dyrektywa V AML) i zakłada szereg ważnych zmian, w tym jeszcze większą transparentnośćw zakresie struktur właścicielskich spółek.

Projektowane zmiany w większym stopniu rozszerzają listę podmiotów zgłaszających informacje o beneficjencie rzeczywistym, nakładają nowe obowiązki na beneficjentów rzeczywistych, nowe obowiązki dotyczące informacji w rejestrze CRBR, regulują nowe sankcje (w tym możliwość ich nałożenia na samego beneficjenta rzeczywistego) oraz szczegółowo doprecyzowują obowiązek stosowania wzmożonych środków bezpieczeństwa finansowego.

ZMIANA DEFINICJI BENEFICJENTA RZECZYWISTEGO

Art. 3 ust. 6 lit. b dyrektywy 2015/849 w brzmieniu nadanym przez dyrektywę 2018/843, rozszerzył zakres definicji beneficjenta rzeczywistego. Za beneficjenta rzeczywistego uznaje się „każdą osobę fizyczną” spełniającą kryteria wskazane w ustawie (tj. w art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy AML).

Jednocześnie w ramach nowelizacji podjęto decyzję o zmianie definicji beneficjenta rzeczywistego, poprzez usunięcie zwrotów wiążących beneficjenta rzeczywistego z pojęciem „klienta” (ścisłe związanie pojęcia beneficjenta rzeczywistego z pojęciem klienta zostało uznane za niepożądane ze względu na możliwość przyjęcia interpretacji zakładającej, iż dany podmiot nie jest beneficjentem rzeczywistym do momentu skorzystania z usług instytucji obowiązanej).

Nowelizacja jednocześnie rozszerza definicję beneficjenta rzeczywistego trustu o:

  • grupę osób, w których głównym interesie powstał lub działa trust – w przypadku, gdy osoby fizyczne czerpiące korzyści z danego trustu nie zostały jeszcze określone,
  • inne osoby fizyczne posiadające uprawnienia lub wykonujące obowiązki równoważne w stosunku do założyciela, powiernika, nadzorcy, beneficjenta lub innej osoby sprawującej kontrolę nad trustem.

ROZSZERZENIE KATALOGU PODMIOTÓW ZOBOWIĄZANYCH DO ZGŁASZANIA INFORMACJI O BENEFICJENTACH RZECZYWISTYCH

Nowelizacja zakłada również rozszerzenie katalogu podmiotów zobowiązanych do zgłaszania informacji
o beneficjentach rzeczywistych na trusty, spółki partnerskie, europejskie zgrupowania interesów gospodarczych, spółki europejskie, spółdzielnie, spółdzielnie europejskie, stowarzyszenia podlegające wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego, fundacje oraz podmioty świadczące usługi wymiany walut pomiędzy walutami wirtualnymi” oraz „dostawców kont waluty wirtualnej”. Planowane zmiany nie obejmują swoim zakresem oddziałów przedsiębiorców zagranicznych znajdujących się na terenie Polski.

Na podstawie nowych przepisów podmioty zobowiązane do ujawnienia w rejestrze swojego beneficjenta rzeczywistego będą zobowiązane również do wskazania również wszystkich jego obywatelstw. W obecnym stanie prawnym, wystarczające jest wskazanie jedynie jednego obywatelstwa, jeżeli osoba fizyczna będąca beneficjentem rzeczywistym danego podmiotu ma więcej niż jedno obywatelstwo.

Zmiany w powyższym zakresie wejdą w życie w terminie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia nowelizacji
w Dzienniku Ustaw, czyli najprawdopodobniej w IV kwartale 2021 r. (art. 25 pkt 2 nowelizacji ustawy AML).

ROZSZERZONY KRĄG INSTYTUCJI OBOWIĄZANYCH

Krąg instytucji obowiązanych z art. 2 ustawy AML został rozszerzony o przedsiębiorców:

  1. świadczących w ramach prowadzonej podstawowej działalności gospodarczej lub zawodowej usługi obejmujące porady w sprawach podatkowych;
  2. prowadzących handel dziełami sztuki lub występujących w charakterze pośredników w handlu dziełami sztuki, w tym gdy handel taki jest prowadzony przez galerie sztuki i domy aukcyjne, oraz przechowujących dzieła sztuki, prowadzących handel dziełami sztuki lub występujących w charakterze pośredników w handlu dziełami sztuki (przy wartości transakcji wskazanych w ustawie AML).

WZMOŻONE ŚRODKI BEZPIECZEŃSTWA FINANSOWEGO

Projekt wprowadza nowe mechanizmy weryfikacji danych zawartych w Centralnym Rejestrze Beneficjentów Rzeczywistych i obliguje instytucje obowiązane do stosowania środków bezpieczeństwa finansowego, które pozwalają na identyfikację oraz weryfikację tożsamości klienta oraz beneficjenta rzeczywistego, a także bieżący monitoring przeprowadzanych transakcji w celu określenia finalnego poziomu ryzyka przypisanego danemu klientowi.

Ważną zmianą jest również aktualizacja okoliczności powodujących obowiązek stosowania wzmożonych środków bezpieczeństwa finansowego. Wskazuje się, że instytucja obowiązana powinna je zastosować m.in. w przypadku ujawnienia transakcji „skomplikowanych” oraz „przeprowadzanych w nietypowy sposób”.  Jednakże, należy zauważyć, iż przepisy ustawy nowelizującej nie przedstawiają przykładów takich transakcji.

Instytucje obowiązane będą musiały stosować środki bezpieczeństwa finansowego nie tylko wobec nowych klientów, ale również wobec obecnych klientów, gdy:

  1. doszło do zmiany uprzednio ustalonego charakteru lub okoliczności stosunków gospodarczych, danych dotyczących klienta lub beneficjenta rzeczywistego;
  2. instytucja obowiązana była w ciągu danego roku kalendarzowego zobowiązana do skontaktowania się z klientem w celu weryfikacji informacji dotyczących beneficjentów rzeczywistych,
    w szczególności gdy obowiązek taki wynikał z przepisów ustawy o wymianie informacji podatkowych z innymi państwami.

Nawet najmniejsza zmiana w wyżej wskazanym zakresie może zainicjować obowiązek zastosowania wszystkich przewidzianych w ustawie środków bezpieczeństwa.

Nowelizacja wprowadza również nowe okoliczności świadczące o wyższym ryzyku prania pieniędzy oraz finansowania terroryzmu (art. 1 pkt 17 zmieniający art. 43 ust. 2 ustawy o AML), polegające na powiązaniu stosunków gospodarczych lub transakcji okazjonalnej z:

  • ropą naftową, bronią, metalami szlachetnymi, produktami tytoniowymi, artefaktami kulturowymi, kością słoniową, gatunkami chronionymi lub innymi przedmiotami o znaczeniu archeologicznym, historycznym, kulturowym i religijnym lub o szczególnej wartości naukowej,
  • klientem będącym obywatelem państwa trzeciego i ubiegającym się o prawo pobytu lub obywatelstwo w państwie członkowskim w zamian za transfery kapitałowe, nabycie nieruchomości lub obligacji skarbowych, lub inwestycje w podmioty o charakterze korporacyjnym w danym państwie członkowskim.

Stosowanie środków bezpieczeństwa finansowego powinno być zawsze poprzedzone oceną ryzyka prania pieniędzy oraz finansowania terroryzmu opisaną w art. 33 AML, przy uwzględnieniu, w szczególności, informacji takich jak:

  1. rodzaj klienta
  2. obszar geograficzny
  3. przeznaczenie rachunku
  4. rodzaj produktów, usług i sposobów ich dystrybucji
  5. poziom wartości majątkowych deponowanych przez klienta lub wartości przeprowadzonych transakcji
  6. cel, regularność lub czas trwania stosunków gospodarczych.

KLIENCI POCHODZĄCY Z PAŃSTW TRZECICH WYSOKIEGO RYZYKA

Zaostrzono także zasady stosowania środków bezpieczeństwa finansowego w odniesieniu do klientów pochodzących z państw trzecich wysokiego ryzyka (zidentyfikowanych przez Komisję Europejską), w ramach których instytucje obowiązane podejmują co najmniej następujące działania:

  1. podjęcie dodatkowych czynności w ramach stosowanych wzmożonych środków bezpieczeństwa finansowego
  2. wprowadzenie zintensyfikowanych obowiązków związanych z przekazywaniem informacji lub raportowaniem transakcji
  3. ograniczenie zakresu stosunków gospodarczych

Przepisy te mają na celu dodatkowe zabezpieczenie systemu finansowego Unii Europejskiej przed napływem środków pochodzących z nielegalnych źródeł spoza jej granic.

OBOWIĄZEK PRZEKAZYWANIA DANYCH PRZEZ BENEFICJENTÓW RZECZYWISTYCH

Nowe przepisy nakładają na beneficjentów rzeczywistych obowiązek dostarczenia podmiotom zobowiązanym do zgłaszania informacji o beneficjentach rzeczywistych, wszystkich informacji oraz dokumentów niezbędnych do zgłoszenia informacji o beneficjencie rzeczywistym i jej aktualizacji
w ustawowych terminach.

W przypadku nieprzekazania ww. informacji lub dokumentów na beneficjenta rzeczywistego może zostać nałożona kara pieniężna do wysokości 50.000 zł (projektowany art. 153 ust. 3 ustawy o AML).

OBOWIĄZEK WERYFIKACJI PRAWIDŁOWOŚCI I PRAWDZIWOŚCI INFORMACJI UJAWNIONYCH W CRBR PRZEZ INSTYTUCJE OBOWIĄZANE

Projektowany art. 61a ustawy o AML, nakłada na instytucje obowiązane obowiązek odnotowywania wszelkich rozbieżności pomiędzy stanem faktycznym dotyczącym klienta, ustalonym przez tę instytucję obowiązaną, a danymi udostępnionymi w CRBR.

Dodatkowo instytucje obowiązane będą musiały podejmować działania w celu wyjaśnienia ustalonych rozbieżności, a w przypadku ich potwierdzenia – przekazać ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych informacje o tych rozbieżnościach wraz z uzasadnieniem i odpowiednią dokumentacją. Powyższe informacje będą mogły być przekazywane elektronicznie, za pośrednictwem CRBR.

Sposób odnotowywania i przekazywania informacji o rozbieżnościach pomiędzy stanem faktycznym dotyczącym klienta, ustalonym przez tę instytucję obowiązaną, powinien zostać określony w wewnętrznej procedurze instytucji obowiązanej.

IDENTYFIKACJA KLIENTA I WERYFIKACJA JEGO TOŻSAMOŚCI

Jednocześnie przewidziano narzędzia umożliwiające reakcję w przypadku braku współpracy ze strony beneficjenta rzeczywistego. Temu celowi ma służyć dokumentowanie wszystkich utrudnień związanych
z uzasadnionymi czynnościami podejmowanymi w celu weryfikacji tożsamości beneficjenta rzeczywistego oraz obciążenie beneficjenta rzeczywistego obowiązkiem dostarczenia podmiotowi obowiązanemu wszystkich informacji oraz dokumentów niezbędnych do zgłoszenia informacji o beneficjencie rzeczywistym i jej aktualizacji w CRBR.

Projektowany art. 37 ust. 2 ustawy o AML, wskazuje, iż w przypadku identyfikacji jako beneficjenta rzeczywistego osoby fizycznej zajmującej wyższe stanowisko kierownicze, instytucje obowiązane mają obowiązek dokumentowania wszystkich utrudnień:

  • powodujących brak możliwości ustalenia lub wątpliwości co do tożsamości osób fizycznych, które
    w pierwszej kolejności powinny zostać wskazane jako beneficjenci rzeczywiści (osoby określone w art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. a tiret pierwsze–czwarte ustawy o AML),
  • związanych z uzasadnionymi czynnościami podejmowanymi w celu weryfikacji tożsamości beneficjenta rzeczywistego.

Dodatkowo nowelizacja zobowiązuje instytucje obowiązane do uzyskania potwierdzenia rejestracji klienta
w CRBR lub innym odpowiednim rejestrze prowadzonym w innym państwie członkowskim UE, jeszcze przed nawiązaniem z nim stosunków gospodarczych.

SANKCJE

Jedną z kluczowych zmian w przepisach jest rozszerzenie możliwości ukarania spółek, które nie dopełniły obowiązku aktualizacji informacji wymienionych w art. 59 ustawy  AML, w terminie wskazanym w ustawie lub podały informacje niezgodne ze stanem faktycznym. Kara, podobnie jak w przypadku braku zgłoszenia beneficjenta, może osiągnąć nawet 1 000 000 zł.

Niezależnie od kary finansowej w wysokości 1 000 000 zł za niedopełnienie obowiązku zgłaszania informacji o beneficjentach rzeczywistych i dokonania ich aktualizacji, nowelizacja zakłada wprowadzenie dodatkowej sankcji finansowej (wzmiankowanej już powyżej), którą objęty będzie sam beneficjent rzeczywisty. Zgodnie
z proponowaną zmianą możliwe będzie nałożenie na niego kary pieniężnej w wysokości 50 000 zł w przypadku niedostarczenia niezbędnych i aktualnych informacji stanowiących podstawę wpisu do CRBR.

Wyraźnie podkreślić należy, iż znaczna część nowych przepisów wejdzie w życie w terminie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia nowelizacji w Dzienniku Ustaw, czyli najprawdopodobniej w IV kwartale 2021 roku.

 Autor: Marcin Nowakowski – adwokat