NOWE ZASADY ODPOWIEDZIALNOŚCI KARNEJ CZŁONKÓW ORGANÓW SPÓŁEK KAPITAŁOWYCH

Pełnienie funkcji w organach spółki kapitałowej już niedługo może wiązać się z jeszcze większą odpowiedzialnością. Projekt nowelizacji kodeksu spółek handlowych opracowany przez Komisję ds. Reformy Nadzoru Właścicielskiego przy Ministerstwie Aktywów Państwowych zakłada stworzenie warunków przyczyniających się do wzmocnienia pozycji rad nadzorczych spółek kapitałowych oraz modyfikuje zasady odpowiedzialności karnej organów spółek kapitałowych. Planowane zmiany z jednej strony wzmocnią rady nadzorcze w zakresie ich uprawnień, […]

Pełnienie funkcji w organach spółki kapitałowej już niedługo może wiązać się z jeszcze większą odpowiedzialnością.

Projekt nowelizacji kodeksu spółek handlowych opracowany przez Komisję ds. Reformy Nadzoru Właścicielskiego przy Ministerstwie Aktywów Państwowych zakłada stworzenie warunków przyczyniających się do wzmocnienia pozycji rad nadzorczych spółek kapitałowych oraz modyfikuje zasady odpowiedzialności karnej organów spółek kapitałowych.

Planowane zmiany z jednej strony wzmocnią rady nadzorcze w zakresie ich uprawnień, dając radzie nadzorczej dodatkowe narzędzia oraz mechanizmy kontrolne, z drugiej strony zwiększą obowiązki członków samej rady nadzorczej (ale też innych organów spółek), rozszerzając granice odpowiedzialności karnej członków rady nadzorczej.

Nowelizacja rozszerza także odpowiedzialność karną członków zarządu spółki kapitałowej, a także wskazuje na możliwą odpowiedzialności prokurentów, pracowników spółek lub osób połączonych z nimi umową cywilnoprawną.

Zgodnie z zapowiedziami projekt nowelizacji ma trafić do Sejmu jeszcze w tym kwartale 2021 roku.

ROZSZERZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI KARNEJ CZŁONKÓW ZARZĄDU SPÓŁKI KAPITAŁOWEJ (PROKURENTÓW, PRACOWNIKÓW SPÓŁKI LUB OSÓB POŁĄCZONYCH UMOWĄ CYWILNOPRAWNĄ)

Nowelizacja rozszerza kompetencje rad nadzorczych do żądania od zarządu, prokurentów, pracowników spółki lub osób zatrudnionych w spółce na podstawie umowy o dzieło, umowy zlecenia albo innej umowy o podobnym charakterze, sporządzenia lub przekazania wszelkich informacji, dokumentów, sprawozdań lub wyjaśnień potrzebnych do nadzoru nad spółką, w szczególności dotyczących działalności spółki lub stanu majątkowego spółki.

Powyższe żądanie zostało dodatkowo obwarowane wymogiem przekazania radzie nadzorczej ww. informacji/dokumentów niezwłocznie, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia zgłoszenia żądania, chyba że rada nadzorcza ustali dłuższy termin odpowiedzi na żądanie.

Aby uprawnienia rady nadzorczej i obowiązki wobec niej były efektywnie realizowane – projekt nowelizacji przewiduje dodanie art. 5871 ksh, który stanowi, że kto wbrew obowiązkom wynikającym z art. 219 § 4 – §41, art. 30071 § 1 – § 2, art. 30076 § 5 albo art. 382 § 4 – § 41, nie przekazuje w terminie lub przekazuje informacje, dokumenty, sprawozdania lub wyjaśnienia niezgodne ze stanem faktycznym, lub zataja dane wpływające na treść tych informacji, dokumentów, sprawozdań lub wyjaśnień, będzie podlegać karze grzywny nie niższej niż 50.000 złotych albo karze ograniczenia wolności. Jeżeli sprawca działał nieumyślnie – będzie podlegał grzywnie w wysokości 20.000 złotych.

Kolejny postulat dotyczy dodania art. 5872 ksh penalizującego nieprzekazanie doradcy rady nadzorczej w terminie lub przekazanie informacji, dokumentów itp. niezgodnych ze stanem faktycznym bądź zatajonych w określony sposób.

Zgodnie z projektowanym przepisem – kto, wbrew obowiązkom wynikającym z art. 2192 § 4 lub § 6, art. 30071a § 4 lub § 6 albo art. 3821 § 4 lub § 6, nie przekazuje w terminie lub przekazuje informacje, dokumenty, wyjaśnienia lub oświadczenia niezgodne ze stanem faktycznym, lub zataja dane wpływające na treść tych informacji, dokumentów, wyjaśnień lub oświadczeń podlegał będzie grzywnie nie niższej niż 50.000 złotych albo karze ograniczenia wolności. Jeżeli sprawca działał nieumyślnie – będzie podlegał grzywnie w wysokości 20.000 złotych.

W projekcie proponuje się także modyfikację art. 18 § 2 ksh poprzez ustanowienie zakazu pełnienia funkcji członka zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej, likwidatora oraz prokurenta przez osobę, która została skazana prawomocnym wyrokiem za przestępstwo określone w proponowanym art. 5871 ksh.

ROZSZERZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI KARNEJ CZŁONKÓW RADY NADZORCZEJ

W kontekście art. 296 kk (tzw. karalnej niegospodarności) i jednoczesnego poszerzania uprawnień rady nadzorczej (w tym w zakresie dotyczącym majątku spółki) członków rady nadzorczej będzie można uznać za osoby obowiązane do zajmowania się sprawami majątkowymi lub działalnością gospodarczą spółki, co może rodzić ich odpowiedzialność karną na zasadzie art. 296 kk, lub art. 9 § 3 kks (niezależnie od odpowiedzialności członków zarządu).

Odpowiedzialność odszkodowawczą wobec spółki członków rad nadzorczych przewidują również art. 293 § 1 ksh oraz art. 483 § 1 ksh. Odpowiedzialność może zostać jednak ograniczona lub wyłączona, na zasadzie projektowanych zmian – art. 293 § 3 ksh oraz 483 § 3 ksh i przyjętych tam założeń. Rozwiązania te zakładają, że członek zarządu, członek rady nadzorczej (komisji rewizyjnej) oraz likwidator nie narusza obowiązku dołożenia należytej staranności jeżeli postępując w sposób lojalny wobec spółki, działa w granicach uzasadnionego ryzyka gospodarczego, w tym na podstawie informacji, analiz i opinii, które powinny być w danych okolicznościach uwzględnione przy dokonywaniu starannej oceny.

Wprowadzenie do polskiego porządku prawnego zasady biznesowej oceny sytuacji (Business Judgement Rule) pozwoli definitywnie przesądzić o wyłączeniu odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną spółce wskutek decyzji organów, które okażą się błędne, o ile były one podejmowane w granicach uzasadnionego ryzyka biznesowego w oparciu o adekwatne do okoliczności informacje.

Dzięki nowelizacji członkowie organu, którzy starannie i lojalnie wykonywali swoje obowiązki i którzy zdecydowali się na podjęcie przez spółkę ryzyka, zyskają ochronę na wypadek, gdyby ex post okazało się, że decyzja była nietrafna i doprowadziła do wyrządzenia spółce szkody. Jednocześnie w dalszym ciągu możliwe będzie sankcjonowanie działań lekkomyślnych.

Mimo wszystko, wprowadzenie powyższych regulacji będzie wymagało od członków rad nadzorczych większej aktywności w zakresie realizacji nadzoru, podejmowania decyzji w oparciu o eksperckie opracowania, zlecone opinie, czuwanie nad przestrzeganiem prawa w zakresie objętym kompetencjami rady nadzorczej etc.

Z kolei zgodnie z projektowanymi zmianami – art. 2091, art. 2141, art. 3771 oraz art. 3871 ksh – członkowie zarządu i rad nadzorczych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością i akcyjnej nie będą mogli ujawniać tajemnic spółki także po wygaśnięciu mandatu. Naruszenie tego obowiązku (nieograniczonego w czasie) może powodować odpowiedzialność odszkodowawczą na gruncie art. 23 ust. 1 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.

Takie rozwiązania planowane są w ramach nowelizacji kodeksu spółek handlowych.

 Autor: Marcin Nowakowski – adwokat